Choć większość Jedi nie miała innego niż nostalgia powodu, by interesować się technologią kryjącą się za protomieczami, rzemieślnicy Jedi spędzali lata badając tę zapomnianą technologię. Co najmniej jeden Mistrz Jedi twierdził, że odnalazł sposób, by zrekonstruować owe charakterystyczne, zewnętrzne baterie z użyciem współczesnej mu technologii, tworząc retrotomiecz.

Powstanie protomieczy datuje się na 15 tysięcy lat przed bitwą o Yavin. Te ważące trzy kilogramy urządzenia ledwie można było nazwać przenośnymi. Potrzebowały one znacznie więcej energii by działać optymalnie, wymagały więc większych ogniw zasilających, niejednokrotnie przekraczających rozmiary ludzkiej dłoni. Tak duże zapotrzebowanie energetyczne można było zaspokoić jedynie poprzez podpięcie mechanizmu broni cienkim i giętkim przewodem do zewnętrznego zasilacza noszonego przy pasie, bądź na plecach.

Miecz świetlny o wydłużonej rękojeści (ang. long-handle lightsaber), to ciekawy i rzadki wariant broni świetlnej. Różni się on od zwykłego miecza właśnie rękojeścią, która bywa nawet kilkukrotnie dłuższa od klasycznej. Zależnie od długości rękojeści, broń ta mogła osiągać wagę nawet do dwóch kilogramów, a jej cena zazwyczaj oscylowała wokół 4000 kredytów.

Najbardziej znanym posiadaczem miecza o wydłużonej rękojeści był Sith z Zakonu Krayta – Darth Nihl. Mistrz Jedi Zao posiadał taki wariant broni, podobnie jak Yarael Poof, choć rękojeść jego miecza była tylko nieznacznie wydłużona.

Pika świetlna, zwana też świetlną lancą, to specyficzny wariant miecza świetlnego, charakteryzujący się niezwykle długą rękojeścią, bardziej przypominając wyglądem konwencjonalną broń drzewcową. Ta kosztująca 4000 kredytów, ważąca aż dwa kilogramy broń znajdowała się na wyposażeniu Imperialnej Gwardii Cienia, choć czasem i pojedynczy Jedi lub Sithowie decydowali się na jej budowę.

Dwufazowy miecz świetlny (ang. dual-phase lightsaber) to wariant miecza o rękojeści nie różniącej się zbytnio od klasycznej. W swoim standardowym ustawieniu emituje on ostrze długości 1.3 metra, jednak specyficzna budowa wewnętrzna i skomplikowany mechanizm pozwalają zmienić tryb działania broni i generować nieco węższe ostrze, sięgające nawet 3 metrów. Posiadaczami dwufazowych mieczy świetlnych byli uczniowie Prakseum Jedi: Gantoris i Corran Horn, a także Keiran Halcyon.

Pierwsze treningowe miecze świetlne, zwane również ćwiczebnymi, powstały kilka tysięcy lat przed bitwą o Yavin. Stanowiły bardzo istotny element treningu młodych adeptów Jedi, którzy swój pierwszy kontakt z bronią świetlną mieli w wieku 4-5 lat (i ich odpowiedniku dla ras niehumanoidalnych), gdy wciąż byli niezdarni i nie posiadali pełnej kontroli nad własnym ciałem. Istniały w sumie trzy metody tworzenia takiej broni z czego tylko jedna z nich tworzyła miecze całkowicie bezpieczne i nie powodujące uszkodzeń ciała. Dwie pozostałe odpowiadały na świetlne klingi pozostawiające trafionemu oparzenia czy nawet dotkliwsze rany.